WIRTUALNE MUZEUM

Virtual Museum

Wirtualne Muzeum

Virtual Museum

Realizatorzy

Founders

Więcej

    2 Korpus Polski we Włoszech: krótkie wprowadzenie

    2 Korpus Polski został przeniesiony z Iraku do Palestyny w sierpniu 1943 roku, gdzie ukończone zostało jego dalsze wyszkolenie. Korpus znajdował się wówczas pod dowództwem Generała Władysława Andersa. W skład Korpusu wchodziła 3 Dywizja Strzelców Karpackich, 5 Kresowa Dywizja Piechoty oraz 2 Warszawska Dywizja Pancerna. 3 września 1943 roku Włochy formalnie skapitulowały. 8 Armia Brytyjska wraz z 1 Kanadyjską Dywizją Piechoty oraz 1 Kanadyjską Dywizją Pancerną zaczęły przemieszczać się z Sycylii w celu inwazji Włoch kontynentalnych. Niemcy przemieścili  więcej swych oddziałów do  Włoch.

    Mapa pochodzi z anglojęzycznej publikacji Margaret Brodniewicz-Stawicki „For your freedom and ours” (wydawnictwo Vanwell, 1999) str. 189

    Jesienią 1943 roku 2 Korpus Polski wyjechał z Palestyny do Egiptu. 7 grudnia Generał Anders wydał rozkaz wypłynięcia 2 Korpusu do Włoch. Oddziały wypływały z Port Saidu oraz Aleksandrii. Na przestrzeni następnych trzech miesięcy ponad 55.000 mężczyzn i kobiet dotarło  do Włoch.. San Basilio stało się ośrodkiem szkoleniowym, a ośrodki bazowe ulokowane zostały w Bari i Brindisi.

    2 Korpus stał się kluczową siłą w kampanii włoskiej, walcząc i przyczyniając się w znaczący sposób do alianckiej przewagi od ataku od strony Zatoki Taranto  do ostatecznej bitwy o Bolonię. 2 Korpus zdecydował się walczyć we Włoszech z wielu powodów. Głównym celem Korpusu było zawsze wywalczenie powrotu  do Polski oraz wyzwolenie  swojego kraju. Włochy uznawane były bowiem za „miękkie podbrzusze” III Rzeszy, oraz w odniesieniu do Korpusu, możliwą drogę powrotną do Polski. Może przeważyła potrzeba wykazania się polskich sił. Rosyjska propaganda nieustannie głosiła, że Polacy boją się walczyć. Kampania włoska udowodniłaby, że się mylą. Dla wielu żołnierzy kampania ta stała się także odwetem, szansą na pomszczenie terroru i śmierci jakie Niemcy zesłali na Polskę.

    Do lutego oddziały 2 Korpusu zajęły swoje pozycje nad rzeką Sangro. Ich dowództwo  zostało  usytuowane w Vinchiaturo. Na froncie włoskim ulokowano również oddziały brytyjskie, francuskie i kanadyjskie. Większość akcji toczącej się wzdłuż frontu rzeki Sangro obejmowała potyczki z niemieckimi oddziałami. W okresie, w którym 2 Korpus walczył  wzdłuż frontu rzeki Sangro, zginęło w jego szeregach 2 oficerów i 36 żołnierzy, a 18 oficerów i 199 żołnierzy zostało rannych.

    W marcu 1944 r. generał Anders przyjął propozycję szturmu 2 Korpusu na opactwo ulokowane na Monte Cassino. Siły amerykańskie, brytyjskie, kanadyjskie i francuskie miały zaatakować wzdłuż doliny rzeki Liri. Miał być to czwarty, zaplanowany atak na tę twierdzę. Jednostki indyjskie i nowozelandzkie zaatakowały opactwo w lutym, a następnie w marcu, aczkolwiek bezskutecznie. Opactwo stanowiło kluczową przeszkodę w dalszym postępie walk na Półwyspie Apenińskim. 2 Korpus zamierzał dokonać tego, czego inne oddziały nie były w stanie zrobić.

    Anders przeniósł swoje dowództwo w pobliże miasta Cassino. W kwietniu polskie jednostki zaczęły zajmować pozycje do szturmu, zastępując na nich  10 Korpus Brytyjski. 11 maja 1944 r. gen. Anders wydał swój słynny rozkaz, a artyleria zaczęła ostrzeliwać pozycje nieprzyjaciela, a 8 i 5 Armie rozpoczęły szturm. Dwie polskie dywizje rozpoczęły natarcie i zdołały zająć kilka celów. Ponieważ niewykonalnym było wzmocnienie lub uzupełnienie oddziałów na zajętych pozycjach , Anders nakazał wycofanie się do punktów wyjściowych.  

    17 maja polski szturm został wznowiony i tym razem opanował swoje cele, a następnego dnia do opactwa wkroczył patrol 12 Pułku Ułanów Podolskich. Nad klasztorem zawieszono polską flagę. 2 Korpus Polski odniósł swoje największe zwycięstwo. Podczas bitwy o Monte Cassino 2 Korpus stracił 72 oficerów i 788 żołnierzy, a rannych zostało 204 oficerów i 2618 żołnierzy.   

    Siły alianckie posuwały się  naprzód w Dolinie Liri, a Niemcy wycofali się na Linię Hitlera. Polacy kontynuowali szturm na linii Piedimonte-Castrocielo. Po bitwie o Monte Cassino kilkanaście polskich jednostek zostało przeniesionych na odpoczynek, a Korpus znalazł się pod bezpośrednim dowództwem alianckim.

    4 czerwca 1944 r. alianci wkroczyli do Rzymu i wkrótce potem wycofali 7 dywizji piechoty, 3 bataliony czołgów, 11 dywizji artylerii i wiele innych jednostek, które miały wesprzeć inwazję w Normandii. Znacznie wpłynęło to na dalsze działania militarne we Włoszech. 2 Korpus został przydzielony do działań na wybrzeżu  Adriatyku. Polski sztab został ulokowany w Campobasso. Generał Anders objął dowództwo frontu adriatyckiego wraz z 2 Korpusem Polskim oraz kilkunastoma  jednostkami brytyjskimi, kanadyjskimi i włoskimi pod dowództwem generała Utiliego (Corpo Italiano de Liberazione). Jednostki włoskie były bardzo słabo wyposażone.

    Campobasso, rok 1945; obraz Charlesa Comfort.

    2 Korpus otrzymał rozkaz śledzenia wycofującego się wroga i zajęcia portu w Ankonie, gdyż alianci potrzebowali portu zaopatrzeniowego w północnych Włoszech. Nie była to łatwa misja, gdyż nieprzyjaciel okopał się na różnych wysokościach wzdłuż trasy oraz  drogi i mosty po drodze zostały poważnie uszkodzone, a większość jednostek saperów została przerzucona na front rzymski.

    2 lipca rozpoczęła się bitwa pod Loreto, będąca środkiem do ustanowienia frontu do bitwy o Ankonę. Rozkaz zajęcia Ankony wydano 15 lipca. 18 lipca do Ankony wkroczył jako pierwszy Pułk Ułanów Karpackich. W tej bitwie Korpus poniósł następujące straty: 150 oficerów i 2000 żołnierzy zostało rannych, a 34 oficerów i 150 żołnierzy poniosło śmierć.

    23 lipca gen. Kazimierz Sosnkowski, Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych, na zrujnowanym stadionie w Ankonie odznaczył Krzyżem Virtuti Militari gen. Alexandra i gen. Leese, dowódców brytyjskiej 8 Armii. Generał Sosnkowski zastąpił gen. Władysława Sikorskiego na stanowisku Naczelnego Wodza po tym, jak zginął on 5 lipca 1943 r. w katastrofie lotniczej u wybrzeży Gibraltaru. Generał Sosnkowski i Anders zostali również zaproszeni na powitanie gen. Collingwooda. W rzeczywistości, generał Collingwood był królem Jerzym VI. Król przedstawił się ze względów bezpieczeństwa jako „Książę Richmond”.

    Po wycofaniu się z Ankony Niemcy rozmieścili swoje oddziały na Linii Gotów, która to biegła przez Pesaro nad Adriatykiem, wzdłuż rzeki Foglia, przez Florencję i wzdłuż rzeki Arno do Morza Liguryjskiego. 2 Korpus miał działać na froncie adriatyckim, zapewniając linie zaopatrzeniowe dla 8 Armii Brytyjskiej. Dotarcie do Linii Gotów wymagało przekroczenia kilku rzek, z których każda tworzyła naturalne linie obrony dla sił niemieckich. Oddziałom  brytyjskim, kanadyjskim, włoskim i polskim przydzielono sforsowanie tych rzek, co też uczyniły. Walki na Linii Gotów, a także natarcia 2 Korpusu wzdłuż Adriatyku, zakończyły się 2 września. W czasie tej kampanii Korpus poniósł straty w  ilości 288 oficerów i 3403 żołnierzy rannych, bądź zabitych. Po tych bitwach 2 Korpus wycofał się na odpoczynek w rejonie Ankony. 

    Jesienią 1944 r. rozpoczęły się walki w Apeninach Emiliańskich. 2 Korpus został przydzielony na lewą flankę frontu w celu oskrzydlenia wroga. Korpus wszedł na pozbawione dróg na trasie ku równinom  Lombardii tereny górskie. Przeważały tu górskie ścieżki aniżeli drogi. Korpus posuwał się wzdłuż linii biegnącej wzdłuż osi Santa Sofia – Galeata – Forli, oczyszczając w ten sposób drogi od San Piero in Bagno do Roca San Casciano, tym samym usprawniając komunikację między jednostkami 8 Armii. Wiązało się to z koniecznością wyzwolenia wielu miasteczek i przeprawą przez wiele rzek.

    W połowie listopada rozpoczęła się bitwa o Faenzę. W szturmie brały udział siły kanadyjskie, brytyjskie i polskie. Ponownie doszło do kilku bardzo trudnych bitew, w czasie których polskie oddziały  musiały podjąć się walki o każdy dom w celu wzmocnienia swojej pozycji. Niemcy z umocnioną obroną trwali w Faenzie, którą ostatecznie pod koniec grudnia wyzwoliła Dywizja Nowozelandzka. W walkach w Apeninach i o Faenzę 2 Korpus stracił 42 oficerów i 627 żołnierzy, rannych zostało 184 oficerów i 2630 żołnierzy, a jeden oficer i 32 żołnierzy zostało uznanych za zaginionych.

    26 listopada 1944 roku amerykański generał Mark Clark został dowódcą sił alianckich we Włoszech, zastępując feldmarszałka Sir Harolda Alexandra. Nazwę zgrupowania Sił Alianckich we Włoszech zmieniono na 15 Grupę Armii, w której skład weszła brytyjska 8 Armia składająca się z 1 Korpusu Kanadyjskiego, 5 Korpusu Amerykańskiego, 2 Korpusu Polskiego i 10 Korpusu Brytyjskiego.

    Przed końcem grudnia 8 Armia Brytyjska, w tym 2 Korpus, znajdowała się na rzece Senio. Front zimowy został ustanowiony wzdłuż linii brzegowej tej rzeki.

    W efekcie lądowania aliantów w Normandii oraz uwięzienia niemieckich jeńców wojennych, znaczna liczba Polaków z armii niemieckiej ochotniczo zgłosiła się do służby w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie. Warto bowiem podkreślić, że po przymusowym włączeniu części polskich ziem w 1939 r. do III Rzeszy (Pomorze, Wielkopolska, Śląsk) wielu Polaków zostało przymusowo wcielonych do armii niemieckiej. Odmowa służby groziła wysłaniem rodziny żołnierzy do obozów koncentracyjnych takich jak Auschwitz czy Stutthof. Polacy ci tylko czekali na możliwość wstąpienia do 2 Korpusu. Generał Anders zapytany, gdzie mógłby znaleźć rekrutów do swojego korpusu, często odpowiadał, że jego rekruci stoją naprzeciw niego, a nie za nim, gdyż znajdowali się oni w armii niemieckiej.

    Zarazem we Francji rozpoczęto akcję rekrutacyjną, mającą na celu nakłonić Polaków mieszkających w tym kraju do dołączenia do polskich oddziałów. We wrześniu 1944 r. władze brytyjskie zgodziły się na przeniesienie z południowej Francji do Włoch 20 tys. Polaków, mających dołączyć do 2 Korpusu. Na początku 1945 r. każda z dwóch polskich dywizji 2 Korpusu otrzymała trzecią brygadę złożoną z tych ochotników.

    Z początkiem 1945 roku Polacy dowiedzieli się o postanowieniach konferencji w Jałcie, w której wyniku Polska została zasadniczo zdradzona i pozostawiona w rękach Związku Radzieckiego. Stworzyło to ogromne problemy polityczne i militarne dla  Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Generał Sosnkowski zrezygnował z funkcji Naczelnego Wodza. Ponieważ nominowany na jego stanowisko gen. Tadeusz Bór-Komorowski przebywał w niewoli niemieckiej, toteż gen. Anders został wyznaczony na p.o. Naczelnego Wodza i pełnił tę funkcję do końca maja 1945 r. 11 marca 1945 r. Anders mianował gen. Zygmunta Bohusza-Szyszko dowódcą 2 Korpusu Polskiego.

    Ofensywa wiosenna rozpoczęła się bitwą o Bolonię i walkami  o rzekę Pad. 2 Korpus miał za zadanie przebić się przez obronę wroga na rzece Senio i przeprawić się przez rzekę Santerno.

     2 Korpus został wzmocniony o dwie brygady piechoty, dwa nowo utworzone pułki ciężkiej artylerii oraz Batalion Commando. W skład 2 Korpusu wchodziły także inne oddziały alianckie : 7 Brytyjska Brygada Pancerna, część brygady Saperów, 43 Brygada Hinduska, 14/20 Pułk Huzarów oraz część 27 Pułku Ułanów i cztery pułki artylerii.

    Strona niemiecka ponownie utrzymywała silną obronę, prowadzoną przez 1 Brygadę  Spadochronową – tę samą jednostkę która wytrwale broniła Monte Cassino. Po ciężkich walkach polskie jednostki zdobyły niewielki przyczółek, który umożliwił 2 Brygadzie Pancernej wejście do walki. 20 kwietnia siły niemieckie były w pełnym odwrocie.

    21 kwietnia 2 Korpus pokonał ostatecznie ostatnie linie obrony niemieckiej na południowym wschodzie od Bolonii i wkroczył do miasta. Pierwszy wkroczył do niego 9 Batalion Strzelców Karpackich 3 Dywizji Strzelców Karpackich 2 Korpusu, który odtąd miał nosić miano „bolońskiego”. Radość mieszkańców włoskiego miasta była wielka – pozostało ono niezniszczone, bo większość ciężkich walk na poprzecinanym licznymi rzekami terenie prowadzone było przez siły alianckie z Niemcami poza Bolonią. W podzięce za wyzwolenie miasta z rąk niemieckich władze miasta Bolonii wydały decyzje o odznaczeniu 11 dowódców i 215 żołnierzy 2 Korpusu okolicznościowymi medalami. Uroczystość odbyła się przed bolońskim Ratuszem. Tutaj także 22 kwietnia gen. Mark Clark oficjalnie pogratulował jednostkom  amerykańskim, brytyjskim i polskim odniesionego zwycięstwa.

    Po kapitulacji Niemiec, Sztab 2 Korpusu został przeniesiony do  Porto San Giorgio. Oddziały polskie pełniły na terenie Włoch służbę wartowniczą i patrolową pod dowództwem alianckiego dowództwa wojskowego we Włoszech. Powstało wiele szkół dla żołnierzy – od gimnazjów po szkoły podchorążych.

    15 sierpnia 1945 r. w Ankonie i Loreto odbyła się ostatnia defilada z udziałem 2 Korpusu z okazji Święta Żołnierza. Gościem specjalnym był feldmarszałek Harold Alexander, który ustępował ze stanowiska, aby zostać gubernatorem generalnym Kanady.  

    Cmentarz polski na Monte Cassino został uroczyście otwarty 1 września 1945 roku. Obecni na uroczystości byli biskup Gawlina, feldmarszałek Alexander i gen. Anders. 

    Pomimo planów polskiego Rządu na Uchodźstwie i marzeń polskich żołnierzy alianci nie pozwoliły 2 Korpusowi na pełne wyzwolenie Polski – teraz z rąk sowieckich. Decyzją Wielkiej Brytanii w połowie 1946 r. jednostki 2 Korpusu zaczęły opuszczać Włochy statkami przez Neapol, a pociągami przez Niemcy i Francję do Anglii. W sierpniu 1946 r. komisja z Kanady przybyła, aby dokonać wyboru 4000 żołnierzy chętnych do pracy na kontraktach w tym kraju.

    Generał Anders wraz z dowództwem 2 Korpusu opuścił Włochy 31 października 1946 roku. Podsumowując to krótkie wprowadzenie do historii 2 Korpusu we Włoszech, chciałbym wznieść toast za 2 Korpus Polski oraz tych, którzy dołączają do nas w tej niekończącej się podróży, która dotrze do Polski wirtualnie – Na tę ścieżkę pamięci!

    Plakat – 2 Korpus Polski, 1945

    Autor : Stan Skrzeszewski

    Skip to content